in

I ŠKOLA – SVEDOK VEKOVNIH SRPSKIH KORENA U VUKOVARU: Srpski jezik i ćirilica definitivno proterani prošlog decembra

I ŠKOLA – SVEDOK VEKOVNIH SRPSKIH KORENA U VUKOVARU: Srpski jezik i ćirilica definitivno proterani prošlog decembra

UGLEDNI Srbi 1733. godine osnovali su prvu školu u Vukovaru, gradu u kojem je krajem prošlog decembra, kratkovidom političkom odlukom zabranjeno srpskom jeziku i ćirilici isticanje na javnim mestima. Ni samostalno, ni uz hrvatski govor i latinicu. Kako još nisu iznađene tehnologije kojima se uz pravo na identitet brišu ponos i istorijsko pamćenje, vukovarski Srbi ove godine obeležiće 290 godina od osnivanja prve škole u tom gradu. A, prva škola u Vukovaru bila je upravo – srpska škola.

Privatna arhiva, Forum Srbi.hr, Arhiv Vojvodine

Jubilej koji svedoči o vekovnim srpskim korenima u gradu na reci Vuki, naši sunarodnici koji prema poslednjem popisu čine bez malo trećinu (29,73 odsto) žitelja Vukovara, obeležiće predstojećih meseci prigodnim programima u ovdašnjem Srpskom kulturnom centru.

– Za nas je godina osnivanja prve srpske škole veoma značajan datum i smatramo da bi trebalo da ga obeleži celokupno društvo. Kroz sećanje na prvu školu koju su naši preci podigli u Vukovaru, kao i kroz varonauku i očuvanje srpskog jezika i pisma, naša deca uče o istoriji i identitetu svog naroda – kaže za “Novosti” Srđan Sekulić, direktor Srpskog kulturnog centra, osnovanog da doprinese očuvanju kulturnog identiteta i baštine srpske nacionalne manjine na području Vukovarskosremske i Osječko-baranjske županije. Počeci sistemskog razvoja školstva u regionu pa i u Vukovaru vezuju se uz ime karlovačkog mitropolita Mojsija Petrovića, čiju zamolbu je uslišio ruski car Petar Veliki i u Sremske Karlovce poslao Maksima Suvorova da lokalno stanovništvo podučava slovenskom i latinskom jeziku. Mitropolit se caruobratio rečima: “Ne tražimo bogatstva, nego pomoć za prosvetu učenja i za oružje duša naših, da bi se suprotstavili onima koji vojuju protiv nas.” Nedugo zatim iz Rusije je doputovao učitelj Suvorov sa prtljagom u koji je stalo 70 gramatika, 10 rečnika i četiri stotine bukvara. Samo pet meseci po dolasku, oktobra 1726. godine, Suvorov je već otvorio prvu sremskokarlovačku, a 1727. i školu u Beogradu. U prvoj grupi ruskih učitelja bio je i Manuil Kozačinski, koji je ostao u Karlovcima, a ostali ruski prosvetitelji upućeni su u Osijek, Dalj i Vukovar.

Privatna arhiva, Forum Srbi.hr, Arhiv Vojvodine

Srđan Sekulić, direktor SKC Vukovar (Privatna arhiva)

 – U jesen 1733. godine srpska škola prihvatila je prve đake u kući prote Zaharija Damjanovića, a učitelj je bio Timofej Levandovski iz Kijeva. Za školu su nabavljene đačke klupe. Plaćene su sa pet forinti i 88 krajcara iz crkvene kase. Već oktobra naredne, 1734. godine, arhiepiskop Vikentije Jovanović uputio je pismo vukovarskoj crkvenoj opštini o ustanovljavanju “školske kutije” za prikupljanje priloga koji bi poslužili za pomaganje školovanja siromašnih đaka – ističe vukovarski istoričar Božidar Čalić.

Školske godine su se nizale, rad u srpskoj školi bio je sve organizovaniji, a broj đaka neprestano se umnožavao. Pet decenija docnije, 1785, u popisu vukovarskog protopopijata

konstatovano je da su “ovde postojale dve srpske škole u kojima su magistri (učitelji) bili Lazar Bogdanović i Lazar Jovanović”.

Privatna arhiva, Forum Srbi.hr, Arhiv Vojvodine

Srpski dom (Portal Srbi.hr)

Zabeleženo je da je u to vreme u Vukovaru bilo 119 srpskih đaka, koji su u četiri razreda učili srpsku gramatiku, veliki katihizis, krasnopis, računanje, nemački jezik, srpsku stilistiku…

Školska zgrada nalazila se na mestu današnjeg Srpskog doma u neposrednoj blizini Saborne crkve Svetog Nikolaja, građene iste godine kada su izlivani školski temelji. Godine 1822. u Vukovaru je izbio veliki požar. Za pet dana progutao je mnoge kuće, među njima i srpsku školu, ali preduzimljivi vukovarski Srbi složno su se zauzeli za podizanje nove školske zgrade. O tome je Justin Mihailović 1837. obavestio Vuka Stefanovića Karadžića pismom u kojem je, između ostalog, oduševljeno naveo: “Školu smo ovde novu, lepu sazidali.” Vremenom je nova škola postala sedište i brojnih srpskih udruženja poput Vukovarskog srpskog pevačkog društva “Javor” i Srpske ženske dobrotvorne zadruge. Zarad još boljih uslova za učitelje i đake, ali i sve brojnijih srpskih udruženja, početkom 20. veka više od 40 uglednih Srba podržalo je zamisao da se postojeća zgrada sruši i podigne još lepše i raskošnije zdanje. Sakupljeno je više od 20.000 kruna i sagrađen je impozantni Srpski dom. Osveštan je na Svetog Savu 1905. godine. U tom zdanju srpska škola nastavila je da živi. Uporedo, u Domu u kojem su učitelji bili i nastanjeni, održavana je nastava, obeležavani su nacionalni i verski praznici, priređivane priredbe. Vukovar je te 1905. bio varoš sa ukupno 9.719 žitelja, od kojih su njih 1.259 bili srpske nacionalnosti.

Privatna arhiva, Forum Srbi.hr, Arhiv Vojvodine

Saborni hram u Vukovaru (foto SRNA)

Iznedrila je prva srpska škola mnogobrojne ugledne Vukovarce, koji su značajno doprinosili razvoju grada. U ratnom plamenu devedesetih, Srpski dom sa visoko uzdignutim ćiriličnim natpisom nemilice je rešetan projektilima, ali uspeo je da se održi na temeljima. Poput nemog svedoka koji pamti i uzlete i sunovrate Vukovara, strpljivo je u posleratnim decenijama čekao svoju obnovu. Zablistao je konačno pre dve godine. Vlada Republike Srbije za Srpski dom u Vukovaru izdvojila je milion evra, a sa pet miliona dinara Grad Novi Sad doprineo je okončanju završnih radova. Danas Srpski dom, kao prosvetnu, kulturnu i duhovnu instituciju koja nastavlja tradiciju srpskog naroda u Vukovaru, krasi multifunkcionalna velika dvorana za održavanje raznih kulturno-umetničkih manifestacija. U donjem delu zdanja je biblioteka, a na spratu su galerijski prostor i službene prostorije sveštenstva Sabornog hrama. Zgrada je u vlasništvu Srpske pravoslavne crkvene opštine, Zajedničkog veća opština i Srpskog narodnog veća. „

Privatna arhiva, Forum Srbi.hr, Arhiv Vojvodine

Poslanica mitropolita Vikentija Jovanovića iz 1732. (Foto Arhiv Vojvodine)

Vukova “Vukovarska tvrđava”

U VREME osnivanja prve srpske škole, u 18. veku, zatim u 19. i početkom 20. veka, Srbi u Vukovaru bili su vodeći trgovci i zanatlije. Na najstarijem trgu nalazila se rodna kuća Ruže Mihailović Radičević, majke pesnika Branka Radičevića. Ova barokna zgrada, okupljalište uglednih vukovarskih Srba, bila je u vlasništvu porodice Mihailović od 1780. godine, te je u njoj otvorena prva “Srpska čitaonica”. Tu su se čuvale knjige i čitala štampa iz Beograda, Karlovaca, Novog Sada, Beča i Pešte.

Zbog jake podrške Vuku Karadžiću, Vukovar je tada nazivan “Tvrđava Vukovaca”. Vuk je u tom gradu boravio u više navrata.

Privatna arhiva, Forum Srbi.hr, Arhiv Vojvodine

Čekićem na ćirilicu u Vukovaru (Foto:Tanjug)

Đaci u odvojenim smenama

U TRI od ukupno šest osnovnih škola u današnjem Vukovaru nastava se odvija i na srpskom jeziku i pismu. Tako je i u Gimnaziji, Srednjoj ekonomskoj, Tehničkoj i Strukovnoj srednjoj školi. Srpska i hrvatska deca nastavu pohađaju u različitim odeljenjima i smenama. Za razliku od Vukovara, u drugim mestima u još 12 škola gde srpska deca uče na svom jeziku i pismu, nazivi školskih zgrada ispisani su dvojezično, na hrvatskom i srpskom.

Pratite nas i putem iOS i android aplikacije